“Thảo ơi, dậy đi, muộn rồi con, dậy giúp mẹ kẻo không kịp đâu, chín giờ là phải sửa soạn xong mâm cúng đấy!”- Nghe tiếng giục giã của mẹ tôi cười thầm, mẹ tưởng tôi vẫn trùm chăn ngủ lười như thói xấu hồi còn thơ bé, thực ra tôi đã trở dậy từ rất sớm. Với tôi hôm nay là ngày đặc biệt - Ngày giỗ của ông nội tôi! Ký ức đưa tôi trở về những tháng năm chẳng dễ gì nguôi quên...

Đồn Biên phòng Mường Khương một đêm giữa đông năm 2001.

Trời đang rét ngọt, lại có tin không khí lạnh báo bổ sung, nhưng quang cảnh người đi mua sắm hàng tết vẫn tấp nập, những cửa hiệu bày la liệt đủ các loại hàng hóa, tiếng người, tiếng loa mời chào khách mua hàng tíu tít, những chậu hoa, chậu cảnh bày la liệt, không khí tết đang cận kề từng nhà.

  Bút ký của NGUYỄN XUÂN MẪN

Tôi sinh ra trên cái nôi đồng chiêm trũng nhưng lớn lên trên rừng Bát Xát. Củ sắn, ngọn măng, hạt gắm chuyển vào dạ dày thành xương thịt của tôi. Nước chảy ra từ vú đá thay nước úng đồng chiêm chạy rần rật thành dòng máu trong tôi. Lá phổi xanh khổng lồ cho tôi hưởng khí trong lành để tôi mở mang trí tuệ. Dẫu phải đi đánh Mỹ rồi thoát ly nhưng suốt gần năm mươi năm nay, ngút ngàn rừng Bát Xát rải vào óc tôi bao vui buồn trùng điệp.

Chiếc xe ô tô của huyện đưa chúng tôi qua Bản Qua, Bản Vược, Cốc Mỳ. Cảnh sắc bên đường đẹp như những khu du lịch sinh thái, hương lúa chín thơm ngọt thoang thoảng khắp nơi. Ánh nắng vàng dịu trải mênh mông trên núi đồi thung lũng. Vẳng giữa thinh không là tiếng rì rầm của những làn gió nhẹ đang nô giỡn trên vòm xanh các triền đồi. Đàn chim sẻ bay ngang cánh đồng lúa chín vàng điểm xuyết cho bức tranh làng quê miền núi trù phú và thơ mộng. Những dãy núi đồi bừng lên màu xanh ngọc. Bên cạnh những ruộng lúa vàng óng ả là ngằn ngặt một màu xanh mỡ màng của chuối. Cây chuối được trồng theo phương pháp ghép mô, người dân gọi tắt là cây chuối mô được trồng trên các soi bãi, nương rẫy và các chân ruộng một vụ đã cho năng suất cao và trở thành nông sản hàng hóa xuất sang nước bạn, giúp cho bao hộ nông dân Bát Xát có thêm nguồn thu nhập. Trên 300 ha chuối chủ yếu ở vùng thấp Bát Xát đã tạo nên bức tranh xanh ven đường mát mắt du khách giữa một chiều ong ong nắng.

Ghi chép của Đức Thuân

Đã thành lệ, cứ vào ngày 30 tháng 7 hàng năm là các ông lại cùng nhau tụ họp để ôn lại những kỷ niệm không thể nào quên của những tháng năm nơi chiến trường khói lửa, đạn bom. Ngày 30 tháng7 năm 1967 là ngày các ông tạm biệt người thân, tạm biệt vùng Mỏ Apatít trong đoàn quân mang một phiên hiệu đặc biệt: “Đoàn Apatít I và II do Mỏ thành lập gửi vào quê hương kết nghĩa huyện Dầu Tiếng, tỉnh Thủ Dầu Một đánh Mỹ”. Đoàn gồm những người thợ, những người quản lý, đó là những người con yêu dấu nhất của Mỏ, tất cả đều viết đơn tình nguyện, xung phong đi chiến đấu dẫu biết rằng mình có thể hy sinh... Ngày ấy và bây giờ, hôm nay nhìn lại thoắt đã 44 năm. Ngày ấy họ là những chàng trai trẻ, tuổi đời trên dưới 20 từ các miền quê trong cả nước hăm hở về đất Mỏ để cùng nhau khai thác những hạt “vàng nâu” làm giàu cho đất nước và khi tổ quốc cần họ lại không quản gian khổ, hy sinh tạm rời tay búa, tay choòng để chắc tay súng xông pha nơi chiến trận. Hôm nay, gặp lại các ông, nhìn những mái đầu đều đã điểm bạc, có người râu, tóc đã trắng như cước, trên khuôn mặt các ông những nét phong sương, thậm chí khắc khổ của những tháng năm vất vả, gian lao của cái thời “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và cả những tháng năm chật vật với cơm áo đời thường nhưng cũng không xoá được những nét cương nghị và đặc biệt là những đôi mắt - những đôi mắt ngày nào rực sáng, cháy lửa nhiệt huyết, những đôi mắt hôm nay hiền từ, đôn hậu, sung sướng, tự hào. Tự hào lắm chứ, nếu ai có may mắn được gặp họ, được nghe họ kể, được chứng kiến những gì hôm nay họ đang sống chắc chắn trong chúng ta sẽ cảm nhận đầy đủ những gì tốt đẹp nhất về họ.

Năm 1950, Lào Cai vừa giải phóng lại phải bước vào cuộc tiễu phỉ.  Ngải và Son cùng vào du kích. Ngải anh dũng lập nhiều chiến công xuất sắc, rồi chỉ hai năm sau trở thành đội trưởng du kích. Dẫu tiếng súng đánh phỉ vẫn nổ giòn dưới gốc đa đầu bản, nhưng vẫn chứng kiến những lời hẹn ước thề nguyền của trai gái bản Tả Trang.

Bắc Hà - xứ sở vùng cao đã được một nhà văn đặt tên là “cao nguyên trắng” từ những năm đầu tái lập tỉnh. Màu trắng tinh khôi được dệt nên từ hoa mận. Mận tam hoa Bắc Hà - một loại cây đã chắc rễ bền gốc trên cao nguyên thơ mộng này hơn ba mươi năm, đã mang lại cho người dân trồng mận nguồn thu nhập quý giá, tuy có khi thăng khi trầm, nhưng thứ quả màu đỏ tía, trái căng tròn ấy đã đóng góp không nhỏ cho cuộc sống trên cao nguyên ngày thêm giàu đẹp. Ngoài mận - ấn tượng không dễ mấy ai quên - thì Bắc Hà còn có rượu ngô nồng nàn; còn có truyền thống lịch sử - văn hóa, truyền thống cách mạng và bản sắc dân tộc được gìn giữ, phát huy; còn đời sống của đồng bào ngày càng no ấm nhờ các chương trình phát triển kinh tế xã hội của Đảng và Nhà nước…

        Rừng xanh, núi xanh, ruộng đồng, nương bãi ngát xanh, phố phường xanh, những khu Công nghiệp đang nhen lên màu xanh, đến cả giọng nói tiếng cười của người dân Bảo Thắng cũng đầy chất hào sảng, pha chút lãng mạn, cũng nhuốm sắc xanh của quê hương. Cái màu xanh đầy kỳ vọng ấy của Bảo Thắng đang hiện hữu, đang làm nức lòng người. Nó đang dấy lên, đang vận động, chuyển mình,  tạo nên cú huých mạnh mẽ làm bật lên những bước nhảy đột phá trong sản xuất, trong xây dựng và cả trong tầm nhìn quy hoạch chiến lược...